Het Westen in vraag gesteld

“De Quran herinnert ons aan oude waarheden die we allemaal al kennen.”

“Ironisch genoeg staat het Westen van de Verlichting
aan de verkeerde kant van de breuk,
doordat het steun verleent aan dogma
tegenover het open intellect van de religieuze evolutie.”

Vertaling van “Shaping consciousness through Islam” van Alastair Crooke

Ze was het noorden kwijt. Ze had de moed verloren. We hebben het over de Islamitische gemeenschap aan het begin van de 20° eeuw, belaagd door het opgelegde secularisme in Turkije, Iran en elders in de wereld. Terwijl het Marxisme zich langzaam een weg baande naar haar jongere leden, begon de Islam aan een ontdekkingsreis: ze ging op zoek naar een oplossing voor haar problemen door haar nieuwe “zelf” te ontdekken.

Islamisten keerden terug naar de Quran om inzichten op te doen. De Quran is geen grondplan voor politiek of het beheer van een staat. Hij is, zoals hij het zelf vaak verklaart, niets nieuws. De Quran “herinnert” ons aan oude waarheden die we allemaal al kennen. Eén daarvan is dat mensen slechts succesvol kunnen samenleven wanneer er barmhartigheid, rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid heersen.

Dit inzicht ligt aan de oorsprong van de politieke Islam. Het is een principe dat staat voor de complete inversie van de “Grote Verandering”. In plaats van voorrang te geven aan de markt, waaraan alle andere sociale en gemeenschapsdoelen ondergeschikt zijn, wordt het overheersende doel het vormen van een samenleving op basis van medeleven, gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. Alle andere doelstellingen, ook de markten, worden daaraan dienstbaar gemaakt.

Het is ook op een ander vlak revolutionair: In plaats van de politiek, de economie en de maatschappij te organiseren rondom het individu dat centraal staat, wordt ook hier het Westerse paradigma omgekeerd. Het is het collectieve welzijn van de samenleving dat in verband met deze principes de maatstaf is voor de politieke verwezenlijkingen, niet het individu.

Kort samengevat: de Islamisten heropenen een oud debat, een debat dat aan de basis ligt van zowel de Westerse als de Islamitische filosofie. Volgens Plato stelt dat debat het doel van de politiek in vraag. Sommige Westerlingen zijn verontrust door het feit dat na 200 jaar gevestigde opinie ineens het Westerse paradigma opnieuw in vraag wordt gesteld.

Een conservatieve Amerikaan merkte onlangs tegenover mij op dat het Westen door Descartes de “objectieve waarheid” aan de hand van wetenschap en technologie had ontdekt. Het had “ons” rijk en machtig gemaakt en dat konden “de Muslims” niet hebben: Ze beseften dat ze uiteindelijk niets anders zouden kunnen doen dan zich de Westerse “waarheid” eigen te maken.

Maar de Islamitische revolutie is niet alleen politiek.

Ze is een poging om een nieuw bewustzijn te wekken,
om te ontsnappen aan zoveel mogelijk van
de vergezochte vooropstellingen van onze tijd.
Ze put uit de intellectuele traditie van de Islam
om een radicaal ander inzicht in de mens te bieden,
om te ontsnappen aan de hegemonie en
onverzettelijkheid van het Cartesiaanse gedachtengoed.
Ze is een ontdekkingsreis
naar een nieuw “zelf” die nog lang niet rond is.

Ze vertoont veel gebreken, maar haar intellectuele inzichten
bieden de Moslims (en de Westerlingen) de mogelijkheid
om de tekortkomingen van het Westerse materialisme achter zich te laten.

Dat is het wat ons enthousiast maakt en energie geeft. Toen ik aan een Hezbollahleider vroeg wat de Iraanse Revolutie voor hem had betekend, antwoordde hij zonder aarzelen: “Dat de Muslims opnieuw de vrijheid hadden om Islamitisch te denken.” Daarom is het ook onmogelijk om het Iraanse of ruimere Islamitische verzet te begrijpen zonder het tegelijk ook te zien als een filosofisch en metafysisch gebeuren. Juist het nalaten van dit laatste verklaart waarom het Westen steeds opnieuw Iran, zijn Revolutie en andere voorvallen in die regio verkeerd heeft geïnterpreteerd.

Uiteraard heeft dat Islamisme een keerzijde. Net zoals het Christendom, heeft ook de Islam van bij het begin een strijd gekend tussen een enge, letterlijke en onverdraagzame interpretatie enerzijds en de intellectuele traditie met wortels in de filosofie, de rede en kennis die leidt tot veranderingen anderzijds.

Bewegingen zoals Hezbollah en Hamas maken deel uit van die laatste intellectuele groep, al zullen Westerse analisten die hen bekijken door de bril van verzet tegen de bezetting door Israël dat tegenspreken. Onverzettelijk in zijn vergissing heeft het Westen de laatste 50 jaar juist naar de literalisten gekeken – de zogenaamde Salafi – om de “bedreiging van hun belangen” in het Midden-Oosten te omschrijven op een manier die herinnert aan de Koude Oorlog.
Het Westen heeft de oriëntatie van het Salafisme op Saudi-Arabië aangegrepen om in te gaan tegen het Nasserisme, Marxisme, de Sovjetunie, Iran en Hezbollah. Doordat het op die manier echter gebruik maakte van de literalistische puriteinse oriëntatie, heeft het Westen het mechanisme verkeerd ingeschat. Daardoor zijn sommige Salafistische bewegingen – door schisma’s en dissidentie – geëvolueerd naar dogmatische, haatdragende en vaak gewelddadige bewegingen die inderdaad de Westerlingen – en zelfs andere Moslims – bedreigen.

Ironisch genoeg staat het Westen van de Verlichting
aan de verkeerde kant van de breuk,
doordat het steun verleent
aan dogma tegenover het open intellect
van de religieuze evolutie.

Het is misschien niet eens zo verwonderlijk dat dit literalistische en dogmatische Westen mede heeft bijgedragen tot het literalisme in de Islam. Het Westen heeft echter, door vast te houden aan deze gebrekkige perceptie dat het onderwerping en “gematigdheid” steunt tegen “extremisme” paradoxaal genoeg van het Midden-Oosten een veel minder stabiele, veel meer gevaarlijke en veel meer gewelddadige plek gemaakt.

 

Alastair Crooke, voormalig lid van de Britse Staatsveiligheid  (MI6), staat aan het hoofd van het “Conflicts Forum” in Beiroet.

 

 

http://www.islamicity.org/6517/shaping-consciousness-through-islam/

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Foei Islam ? en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.